ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિકસ નિકાસે છેલ્લા 12 વર્ષમાં માર્યો હનુમાન કૂદકો

નવી દિલ્હીઃ ભારતની ઇલેક્ટ્રોનિક્સ નિકાસ નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના અંતે 11 ગણી વધીને 4.24 લાખ કરોડ થઈ છે, જે 2014-15ના અંતે ફક્ત 38,000 કરોડ રૂપિયા હતી. ભારતની આ નિકાસનું મુખ્ય પ્રેરક બળ બન્યું હોય તો તે મોબાઇલ ઉત્પાદન બન્યું છે. તેની સાથે સરકારની નીતિઓ અને સ્થાનિક સપ્લાયરોના થયેલા વિસ્તરણે પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં મહિલા કર્મચારીઓની સંખ્યા વધીને 30 ટકા થઈ ગઈ છે. સરકારના આંકડા બતાવે છે કે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ગૂડ્સ ભારતની ત્રીજી સૌથી મોટી નિકાસ કેટેગરીમાં આવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 દરમિયાન નિકાસનું મૂલ્ય 47.96 અબજ ડોલર હતું. મોબાઇલ ફોનની નિકાસ નોંધપાત્ર વધીને 2.59 લાખ કરોડ થઈ છે અને તેના લીધે 12 લાખ નવા રોજગારનું સર્જન થયું છે. મોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં 70 ટકા હિસ્સો મહિલા કર્મચારીઓનો છે.

સરકારની નીતિગત પહેલે પણ નિકાસવૃદ્ધિમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. તેમા પ્રોડકશન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) સ્કીમ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (ECMS), ધ ઇન્ડિયા સેમીકંડક્ટર મિશન (ISM), મોડીફાઇડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર્સ (EMC. 20) જેવી યોજનાઓના કારણે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સેગમેન્ટને સરકારી સમર્થન મળ્યું છે.

સરકારના આંકડા દર્શાવે છે કે ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રોડકશન 2025-26માં વધીને 6.27 લાખ કરોડ થયું હતું, જે 2014-15માં ફક્ત 18,000 કરોડ હતું. ભારત 2014-15માં મોબાઇલ ફોનની નિકાસમાં વિશ્વમાં 153માં સ્થાને હતુ, તેના બદલે 2025-26ના અંતે તે ટોચ પર છે. મોબાઇલ ફોનની નિકાસ 2014-15ના 1,500 કરોડથી 165 ગણી વધીને 2.59 લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ છે. આ બતાવે છે કે ભારત સ્માર્ટફોન એસેમ્બલીનું હબ બની રહ્યું છે, વૈશ્વિક ઉત્પાદકો પ્રવેશ્યા છે, સપ્લાયર નેટવર્ક મજબૂત છે અને નિકાસના બેઝ તરીકે વધુને વધુ ઉત્પાદકો ભારત પર પસંદગી ઉતારી રહ્યા છે.

આ બાબત તેનો પુરાવો છે કે ભારત ઇલેક્ટ્રોનિક સપ્લાય ચેઇનના મહત્વના હિસ્સા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. સરકાર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગને સમાવિષ્ટ ઔદ્યોગિક વિકાસનું ઉદાહરણ માને છે. મહિલાઓ મોબાઇલ ફોનના ઉત્પાદનમાં અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ સેક્ટરને વિસ્તારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે. મહિલાઓ એસેમ્બલી, ક્વોલિટી કંટ્રોલ, ટેસ્ટિંગ અને સંલગ્ન ઉત્પાદન ભૂમિકામાં મહત્વની કામગીરી બજાવી રહી છે. છેલ્લા દાયકામાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ 25 લાખ નવી જોબનું સર્જન કર્યુ હોવાનું મંત્રાલય જણાવે છે. આના લીધે ભારતની ડિજિટલ ઇકોનોમી વેગ મળ્યો છે અને ડિજિટલ ઇકોનોમી ભારતના જીડીપીમાં 14 ટકા પ્રદાન કરે છે.